7 năm PRO Việt Nam: Từ sáng kiến doanh nghiệp đến nền tảng thực thi EPR

Sau 7 năm phát triển, PRO Việt Nam đang chuyển từ sáng kiến của doanh nghiệp thành nền tảng hỗ trợ thực thi EPR, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam.

Sau 7 năm phát triển, PRO Việt Nam hiện quy tụ 34 doanh nghiệp thành viên, hình thành mạng lưới hợp tác trong lĩnh vực thu gom, tái chế bao bì và kinh tế tuần hoàn.

Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam tổng kết 7 năm phát triển từ một sáng kiến doanh nghiệp đến nền tảng hỗ trợ thực thi EPR của PRO Việt Nam. Ảnh: Thuỳ Dương.

Từ liên minh tiên phong

Từ một liên minh gồm 9 doanh nghiệp tiên phong trong lĩnh vực hàng tiêu dùng và bao bì, sau 7 năm hoạt động, PRO Việt Nam đã phát triển thành mạng lưới 34 thành viên và trở thành một trong những mô hình hợp tác doanh nghiệp tiêu biểu trong lĩnh vực môi trường tại Việt Nam.

Khi chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) bước vào giai đoạn thực thi, tổ chức này cũng đang chuyển từ vai trò vận động, kết nối sang tham gia xây dựng và vận hành hệ thống thu gom, tái chế bao bì trên quy mô lớn.

Ông Phạm Phú Ngọc Trai – Chủ tịch PRO Việt Nam cho biết, hành trình 7 năm qua là quá trình đồng hành cùng chính sách EPR, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và đóng góp cho mục tiêu phát triển xanh của đất nước.

Theo ông Trai, trong những năm qua, PRO Việt Nam không chỉ tham gia các hoạt động thí điểm thu gom, tái chế mà còn đóng góp nhiều ý kiến cho quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách EPR tại Việt Nam. Hiện nay, tổ chức này là thành viên Tổ biên tập Nghị định EPR và đồng trưởng nhóm kỹ thuật chính sách của Chương trình Đối tác Hành động quốc gia về nhựa (NPAP).

Song song với hoạt động chính sách, quy mô thu gom và tái chế cũng liên tục được mở rộng. Nếu năm 2022 mới chỉ là giai đoạn thí điểm với khoảng 3.500 tấn vật liệu được thu gom – tái chế thì đến năm 2023 con số này đã tăng lên hơn 13.800 tấn. Giai đoạn 2024-2025, khối lượng thực hiện bình quân đạt gần 49.000 tấn mỗi năm.

Riêng năm 2026, tổng khối lượng bao bì được các doanh nghiệp thành viên đăng ký, ủy quyền và phê duyệt thông qua PRO Việt Nam đã đạt hơn 62.000 tấn. Tính đến hết tháng 5, hơn 34.000 tấn trong số đó đã được triển khai thu gom và tái chế. Những con số này cho thấy EPR không còn dừng ở các cuộc thảo luận chính sách mà đang bước vào giai đoạn triển khai thực tế.

“EPR không còn là một khái niệm đang được bàn thảo. EPR đã bước vào giai đoạn thực thi. Kinh tế tuần hoàn không còn là khẩu hiệu mà đã trở thành yêu cầu thực tiễn của mô hình tăng trưởng mới”, ông Trai nhấn mạnh.

Tuy nhiên, khi quy mô ngày càng mở rộng, bài toán đặt ra đối với PRO Việt Nam cũng không còn giống giai đoạn đầu thành lập. Nếu trước đây trọng tâm là xây dựng liên minh, thúc đẩy nhận thức và đóng góp chính sách thì hiện nay yêu cầu lớn nhất là vận hành một hệ thống đủ năng lực để đáp ứng quá trình thực thi EPR trên quy mô lớn.

Theo ông Trai, thành công của giai đoạn tới sẽ không chỉ được đo bằng số lượng bao bì được thu gom hay tái chế, mà còn bằng mức độ tin cậy của toàn bộ hệ thống, từ dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, kiểm soát chi phí cho đến khả năng nhân rộng các mô hình hiệu quả.

Sau 7 năm PRO VN quy tụ 34 đơn vị thành viên hình thành mạng lưới hợp tác, thu gom tái chế bao bì và kinh tế tuần hoàn. Ảnh: Thuỳ Dương.

Đến giai đoạn thực thi hiệu quả

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Hồ Kiên Trung – Phó Cục trưởng Cục Môi trường phát biểu tại Hội nghị thường niên PRO Việt Nam lần thứ 7. Ảnh: PRO Việt Nam.

Ông Hồ Kiên Trung – Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đánh giá sau 7 năm hình thành và phát triển, PRO Việt Nam đã khẳng định vai trò tiên phong trong việc kết nối doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu, doanh nghiệp tái chế cùng các bên liên quan nhằm thúc đẩy hoạt động thu gom, phân loại và tái chế bao bì sau sử dụng.

Theo ông Trung, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Luật Bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, vai trò của các tổ chức trách nhiệm tái chế ngày càng trở nên quan trọng.

Các PRO không chỉ giúp doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tái chế một cách hiệu quả và tiết kiệm chi phí mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch, tăng cường khả năng giám sát và kết nối các chủ thể trong toàn bộ chuỗi giá trị thu gom – tái chế.

“Các PRO phải trở thành cầu nối quan trọng giữa doanh nghiệp, nhà tái chế, cộng đồng và cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình triển khai chính sách EPR”, ông Hồ Kiên Trung nhận định.

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, sau hơn hai năm triển khai EPR, nhận thức của doanh nghiệp đã được nâng lên đáng kể, thị trường tái chế từng bước phát triển. Nhiều mô hình hợp tác mới giữa doanh nghiệp sản xuất, đơn vị thu gom và nhà tái chế đã hình thành. Đây là những nền tảng quan trọng để tiếp tục hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế tuần hoàn trong thời gian tới.

Ông Binu Jacob, Phó Chủ tịch PRO Việt Nam, cho biết trọng tâm của liên minh trong giai đoạn 2026-2030 không nằm ở việc gia tăng thêm bao nhiêu tấn vật liệu được thu gom, tái chế, mà là xây dựng một hệ thống vận hành minh bạch, hiệu quả và có khả năng mở rộng.

Theo đó, PRO Việt Nam sẽ tập trung chuẩn hóa quy trình thực hiện EPR, tăng cường tính minh bạch và khả năng truy xuất trong toàn bộ chuỗi giá trị. Một trong những ưu tiên được đặt ra là từng bước tích hợp lực lượng thu gom dân lập vào hệ thống chính thức, qua đó nâng cao hiệu quả thu gom và bảo đảm dòng vật liệu được kiểm soát tốt hơn.

Cùng với đó, chuyển đổi số sẽ đóng vai trò nền tảng trong giai đoạn phát triển tiếp theo. Việc số hóa dữ liệu, truy xuất nguồn gốc vật liệu và kết nối các mắt xích trong chuỗi thu gom – tái chế được kỳ vọng sẽ giúp hệ thống vận hành hiệu quả hơn, đồng thời đáp ứng các yêu cầu ngày càng cao của EPR.

Bên cạnh việc hoàn thiện hệ thống thực thi, PRO Việt Nam cũng sẽ đẩy mạnh nghiên cứu các loại vật liệu còn nhiều thách thức trong thu gom và tái chế, mở rộng hợp tác với các trường đại học, viện nghiên cứu và tiếp tục đóng góp cho quá trình hoàn thiện chính sách EPR dựa trên kinh nghiệm thực tiễn.

“Mục tiêu của chúng tôi không chỉ là tăng khối lượng tái chế, mà là xây dựng một hệ thống bao bì tuần hoàn có thể vận hành bền vững trong dài hạn”, ông Binu Jacob nhấn mạnh.

Nhà báo: Thuỳ Dương – Báo Nông nghiệp & Môi trường.