Dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Bảo vệ môi trường đề xuất nhiều thay đổi về EPR, từ điều kiện thực hiện, cơ chế giám sát đến tỉ lệ tái chế bắt buộc. Tuy nhiên, hạ tầng thu gom, xử lý và nguồn cung vật liệu tái chế trong nước vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
PRO Việt Nam tổ chức cuộc họp tham vấn doanh nghiệp thành viên về dự thảo chính sách EPR mới, ngày 3-11 – Ảnh: PRO Việt Nam.
Ngày 3-11, đại diện Liên minh Tái chế bao bì Việt Nam (PRO Việt Nam) đã tham gia cuộc họp do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức nhằm hoàn thiện các nội dung về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và trách nhiệm xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu (EPR).
PRO Việt Nam đã đưa ra các kiến nghị được Liên minh tổng hợp qua hai cuộc tham vấn với đơn vị tái chế ngày 19-10 và doanh nghiệp thành viên ngày 2-11. Điểm chung là doanh nghiệp ủng hộ mục tiêu tăng trách nhiệm tái chế, nhưng lo ngại lộ trình siết nghĩa vụ đang nhanh hơn năng lực đáp ứng của thị trường.
Chia sẻ tại buổi làm việc, ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam, nhấn mạnh: “Từ trước khi EPR trở thành nghĩa vụ bắt buộc, Liên minh đã lựa chọn hành động và kiên trì theo đuổi mục tiêu này. Chính sách có thể liên tục cập nhật, thay đổi để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, nhưng cam kết của PRO Việt Nam trong việc kết nối, đồng hành cùng doanh nghiệp, cơ quan quản lý và các bên liên quan luôn nhất quán và xuyên suốt”.
Tuy nhiên, vấn đề doanh nghiệp quan tâm hiện nay không chỉ là phải thực hiện thêm nghĩa vụ gì, mà còn là hệ thống hiện hữu có đủ năng lực để đáp ứng những nghĩa vụ đó hay không?
Dự thảo nghị định mới đề xuất nhiều thay đổi so với quy định hiện hành, trong đó có việc rút ngắn lộ trình tăng tỉ lệ tái chế bắt buộc.
Đáng chú ý, từ năm 2033, doanh nghiệp không còn lựa chọn đóng góp tài chính thay cho việc tổ chức tái chế mà phải trực tiếp thực hiện hoặc ủy quyền cho tổ chức thực hiện trách nhiệm tái chế.
Cùng với đó, các tổ chức trung gian thực hiện trách nhiệm tái chế (các PROs) được yêu cầu thiết lập và vận hành hệ thống thu gom, giám sát, xác nhận kết quả tái chế. Những quy định này hướng đến tăng tính minh bạch, bảo đảm trách nhiệm của nhà sản xuất, nhập khẩu không chỉ dừng ở việc hoàn thành nghĩa vụ tài chính.
Dù vậy, nếu nhìn từ điều kiện thực tế, đây không phải những yêu cầu có thể thực hiện chỉ bằng việc điều chỉnh quy trình nội bộ của doanh nghiệp. Một hệ thống tái chế vận hành hiệu quả cần mạng lưới thu gom đủ rộng, nguồn nguyên liệu ổn định cũng như cơ sở xử lý đáp ứng yêu cầu kỹ thuật.
Ông Phạm Phú Ngọc Trai, Chủ tịch PRO Việt Nam, chia sẻ tại cuộc họp ngày 3-11 về cam kết chung tay giải quyết bài toán rác thải bao bì tại Việt Nam – Ảnh: PRO Việt Nam.
Trong khi đó, mạng lưới thu gom Việt Nam hiện vẫn phân tán, nguồn nguyên liệu đầu vào chưa ổn định và năng lực xử lý giữa các đơn vị còn chênh lệch.
“Nếu tỉ lệ tái chế bắt buộc tăng nhanh nhưng các mắt xích này không được củng cố tương ứng, doanh nghiệp có thể phải trả chi phí cao hơn để tìm kiếm nguồn thu gom, xử lý và chứng minh kết quả tái chế”, đại diện PRO Việt Nam nhấn mạnh.
Điều đáng nói là chi phí tuân thủ tăng không đồng nghĩa với lượng bao bì được tái chế tăng tương ứng. Khi năng lực xử lý có giới hạn, việc đồng loạt nâng nghĩa vụ có thể tạo thêm áp lực cạnh tranh nguồn nguyên liệu, đẩy chi phí lên cao, trong khi mục tiêu môi trường chưa chắc đạt được như kỳ vọng.
Không chỉ phải tổ chức tái chế bao bì đã đưa ra thị trường, doanh nghiệp còn phải đưa vật liệu tái chế trở lại quy trình sản xuất. Theo dự thảo, từ năm 2030, bao bì nhựa sản xuất trong nước phải chứa tối thiểu 10% vật liệu tái chế, bao bì giấy tối thiểu 20%; phế liệu nhập khẩu không được tính vào tỉ lệ này.
Quy định nhằm tạo đầu ra, thúc đẩy thị trường tái chế trong nước. Tuy nhiên, để thực hiện yêu cầu này, doanh nghiệp cần có nguồn vật liệu tái chế nội địa đủ lớn, ổn định và đáp ứng tiêu chuẩn sản xuất.
Trong khi đó, nguồn cung hiện chưa ổn định, chất lượng chưa đồng đều, một số loại vật liệu tái chế còn có giá cao hơn nguyên liệu nguyên sinh.
Điều này đặt doanh nghiệp trước bài toán khó, phải tăng sử dụng nguyên liệu tái chế nhưng chưa chắc tìm được nguồn cung đáp ứng cả về số lượng, chất lượng lẫn giá thành. Doanh nghiệp không chỉ chịu thêm chi phí đầu vào mà còn phải kiểm soát chất lượng, bảo đảm tính đồng nhất và an toàn của bao bì khi đưa vào sản xuất.
Các thành viên PRO Việt Nam góp ý về dự thảo liên quan chính sách EPR – Ảnh: PRO Việt Nam.
Vướng mắc càng lớn với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm, đồ uống. Đây là nhóm sản phẩm có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn, trong khi quy chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật cụ thể đối với việc sử dụng vật liệu tái chế vẫn chưa đầy đủ.
Đại diện PRO Việt Nam cho rằng nếu áp dụng nghĩa vụ bắt buộc khi tiêu chuẩn chưa rõ, doanh nghiệp sẽ khó xác định loại vật liệu nào được phép sử dụng, điều kiện kiểm soát ra sao và căn cứ nào để chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu.
EPR không thể chỉ là chính sách phân bổ thêm trách nhiệm cho nhà sản xuất, nhập khẩu. Muốn nghĩa vụ đi vào thực chất, thị trường phải có đủ năng lực thu gom, xử lý và cung ứng nguyên liệu thứ cấp, cùng hệ thống tiêu chuẩn rõ ràng.
Tăng trách nhiệm tái chế là cần thiết, nhưng lộ trình thực hiện phải đi cùng điều kiện thực tế. Nếu nghĩa vụ được áp dụng trước khi hạ tầng và thị trường sẵn sàng, doanh nghiệp sẽ phải gánh rủi ro của những mắt xích chưa hoàn thiện, khiến mục tiêu kinh tế tuần hoàn có nguy cơ tiến chậm hơn tốc độ siết chặt chính sách.
Thay vì áp dụng đồng loạt các yêu cầu mới từ ngày 1-4-2027, PRO Việt Nam kiến nghị lùi thời điểm thực hiện đến năm 2029, tạo thêm thời gian để doanh nghiệp và các mắt xích trong chuỗi tái chế chuẩn bị.
Cụ thể, tỉ lệ tái chế cần được điều chỉnh theo từng nhóm bao bì, phù hợp với năng lực thu gom và xử lý thực tế. Thay vì yêu cầu các tổ chức trung gian được ủy quyền tự thiết lập, vận hành hệ thống thu hồi độc lập, liên minh đề nghị cho phép các đơn vị này hợp tác với mạng lưới thu gom, tái chế hiện hữu; đồng hành chuẩn hóa vận hành của hệ thống này.
Theo PRO Việt Nam, hạ tầng thu gom trong nước đã hình thành, cần được tối ưu và củng cố thay vì tiếp tục đầu tư xây mới hoặc thiết lập những hệ thống trùng lặp, gây lãng phí nguồn lực. Việc này cũng đảm bảo sinh kế cho lực lượng lao động tự do trong chuỗi thu gom này để họ được tích hợp vào hệ thống EPR.
Với yêu cầu sử dụng vật liệu tái chế, PRO Việt Nam đề nghị cơ quan quản lý sớm ban hành tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật, nhất là đối với bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích sử dụng nguyên liệu tái chế trong nước, góp phần tạo đầu ra ổn định cho ngành tái chế.
“Điều các doanh nghiệp cần không phải là giảm trách nhiệm, mà là một lộ trình đủ tính khả thi, là động lực thúc đẩy tái chế và kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam”, đại diện PRO Việt Nam chia sẻ.
PV: Nhật Xuân – Báo Điện tử Tuổi Trẻ.
Ngân hàng và doanh nghiệp cùng cho biết, việc thực hành ESG và phân loại theo tiêu chuẩn ESG có tác động đáng kể đến phân bổ vốn, quyết định cho vay, cũng như khả năng tiếp cận vốn. Sáng kiến kinh tế tuần hoàn không chỉ nhằm giảm thiểu chất thải mà còn giúp […]
Kinh tế tuần hoàn đang mở ra cơ hội tạo doanh thu từ phụ phẩm sản xuất, tiết kiệm nguyên liệu và giảm chi phí. Một doanh nghiệp không thể tự mình xây dựng kinh tế tuần hoàn Chia sẻ tại phiên thảo luận “ESG và kinh tế tuần hoàn”, trong khuôn khổ Diễn đàn […]
Chương trình học bổng thường niên “PRO Việt Nam – URENCO” tiếp thêm động lực học tập cho con em người lao động ngành môi trường. Những suất học bổng góp phần sẻ chia với các gia đình, đồng thời thể hiện trách nhiệm xã hội và sự quan tâm dành cho thế hệ tương […]
Ngày 26/10, với vai trò đồng tổ chức Hội nghị Bàn tròn Châu Á – Thái Bình Dương lần thứ 18 về Tiêu dùng và Sản xuất Bền vững (APRSCP 2026), một sự kiện bên lề Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026), PRO Việt Nam đã đóng góp góc nhìn từ cộng […]
Ngày 21-22/09/2026, PRO Việt Nam phối hợp cùng Tổ chức Hành động vì Môi trường và Phát triển (ENDA Việt Nam) và đối tác đào tạo Alpha Camp Academy tổ chức lớp tập huấn kỹ năng sơ cấp cứu cho lực lượng thu gom rác dân lập tại Tp. Hồ Chí Minh. Đại diện Liên […]
