Vi nhựa đang làm suy yếu ‘lá chắn tự nhiên’ của Trái đất

Trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, vi nhựa đang là yếu tố âm thầm nhưng nguy hiểm, tác động trực tiếp đến vai trò điều tiết của đại dương.

Trong nhiều thập kỷ, đại dương được xem là “lá chắn tự nhiên” giúp Trái đất chống lại sự nóng lên toàn cầu. Không chỉ tạo ra khoảng một nửa lượng oxy con người hít thở, đại dương còn hấp thụ gần 30% lượng khí carbon dioxide phát thải và giữ lại tới 90% lượng nhiệt dư thừa trong khí quyển. Nhờ đó, hệ đại dương trở thành bể chứa carbon lớn nhất hành tinh, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết khí hậu.

Tuy nhiên, các nhà khoa học đang đưa ra một cảnh báo đáng lo ngại: vi nhựa – những mảnh nhựa cực nhỏ tồn tại khắp đại dương đang từng bước làm suy yếu chức năng tự nhiên này.

Mối nguy bị bỏ quên 

Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí Journal of Hazardous Materials: Plastics cho thấy mối liên hệ giữa vi nhựa và khả năng điều tiết khí hậu của đại dương lâu nay chưa được quan tâm đúng mức. Nhóm nghiên cứu thuộc Đại học Sharjah (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất) đã tổng hợp và phân tích 89 công trình khoa học để đánh giá toàn diện tác động của vi nhựa đối với tình trạng của đại dương.

Kết quả cho thấy vi nhựa không chỉ gây hại trực tiếp đến sinh vật biển mà còn làm gián đoạn các quá trình tự nhiên quan trọng, đặc biệt là “bơm carbon sinh học” – cơ chế giúp vận chuyển carbon từ khí quyển xuống các tầng biển sâu.

Theo các nhà khoa học, vi nhựa làm giảm khả năng quang hợp của thực vật phù du, nhóm sinh vật đóng vai trò hấp thụ CO₂ và tạo ra oxy, đồng thời ảnh hưởng đến quá trình trao đổi chất của động vật phù du trong chuỗi thức ăn biển. Khi mắt xích nền tảng này bị suy yếu, khả năng hấp thụ carbon của đại dương cũng giảm theo.

Tiến sĩ Ihsanullah Obaidullah, tác giả chính của nghiên cứu cảnh báo: Về lâu dài, những tác động này có thể dẫn đến hiện tượng đại dương ấm lên, axit hóa và suy giảm đa dạng sinh học, kéo theo hệ lụy đối với an ninh lương thực và sinh kế của các cộng đồng ven biển trên toàn cầu.

Đáng lo hơn, nếu đại dương mất khả năng hấp thụ CO₂ và nhiệt dư thừa, nó có thể chuyển từ vai trò “bể chứa carbon” sang trở thành nguồn phát thải ngược trở lại khí quyển. Kịch bản này từng xảy ra với nhiều khu rừng mưa nhiệt đới lớn ở Nam Mỹ, Đông Nam Á và châu Phi – vốn từng là lá phổi carbon của hành tinh.

Cảnh báo trên xuất hiện trong bối cảnh các nhà khoa học dự đoán năm 2026 có thể là năm thứ tư trong lịch sử hiện đại ghi nhận nhiệt độ toàn cầu cao hơn 1,4 độ C so với thời kỳ tiền công nghiệp, tiến sát ngưỡng 1,5 độ C theo thỏa thuận Paris.

Ô nhiễm nhựa và biến đổi khí hậu không thể tách rời

Theo báo cáo của Liên hợp quốc, sản lượng nhựa toàn cầu hiện đã vượt 400 triệu tấn mỗi năm, trong đó khoảng một nửa là nhựa dùng một lần. Nếu không có biện pháp can thiệp, con số này có thể tăng gấp ba vào năm 2060.

Các đại dương đang ngày càng gặp khó khăn trong việc hấp thụ khí carbon dioxide của Trái đất, khi vi nhựa âm thầm xâm chiếm và làm suy yếu các hệ thống tự nhiên trong môi trường biển. Ảnh: Scimex.

Mặc dù nhựa vẫn cần thiết cho nhiều lĩnh vực như hàng không, điện tử hay y tế, nhưng các nhà nghiên cứu cảnh báo rằng việc tiêu thụ quá mức đang tạo ra rủi ro nghiêm trọng đối với môi trường và an toàn thực phẩm. Vi nhựa, với khả năng tồn tại lâu dài và xâm nhập sâu vào hệ sinh thái biển, là một trong những biểu hiện rõ nét nhất của nguy cơ này.

Do đó, nhóm nghiên cứu kêu gọi một cách tiếp cận tích hợp, coi ô nhiễm vi nhựa và biến đổi khí hậu là hai mặt của cùng một vấn đề. Theo họ, việc cắt giảm sản xuất nhựa, đặc biệt là nhựa dùng một lần, không chỉ giúp bảo vệ đại dương mà còn góp phần giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu.

Tiến sĩ Obaidullah cho biết bước tiếp theo của nhóm là định lượng rõ hơn mức độ tác động của vi nhựa đối với khí hậu và phát triển các giải pháp tổng hợp, kết hợp giữa quản lý nhựa, bảo vệ đại dương và ứng phó biến đổi khí hậu.

Trong bối cảnh Trái đất đang tiến gần các ngưỡng khí hậu nguy hiểm, những cảnh báo này cho thấy vi nhựa không còn là vấn đề ô nhiễm đơn lẻ, mà đã trở thành một thách thức toàn cầu, trực tiếp làm suy yếu “lá chắn tự nhiên” bảo vệ hành tinh.

Nguồn: Lan Chi – Báo Nông nghiệp và Môi trường.